Technika

WM1/2010

Zabezpieczenie instalacji ciepłej wody

W 1976 r. w Filadelfii w rocznicę podpisania Deklaracji Niepodległości Stanów Zjednoczonych wśród uczestników konwentu Legionu Amerykańskiego wybuchła epidemia nietypowego wówczas typu zapalenia płuc. Media nadały temu  zdarzeniu miano choroby legionistów.

W badaniach retrospektywnych stwierdzono, że były to te same bakterie odpowiedzialne również za epidemię zachorowań z objawami grypopodobnymi z 1968 r. w mieście Pontiac, określaną jako gorączka Pontiak. W 1978 r. naukowcy po przeanalizowaniu m. in. wyników badań genetycznych (homologii DNA) zaproponowali utworzenie nowej rodziny Legionellaceae i rodzaju Legionella.

Podstawowym zabezpieczeniem projektowanej instalacji wody ciepłej  przed rozwojem bakterii Legionella jest zaprojektowanie i wykonanie jej zgodnie z wymaganiami obowiązującego prawa, norm i wytycznych Instytutu Techniki Budowlanej. W Polsce obowiązują w tym przypadku: rozporządzenie ministra infrastruktury z 12 kwietnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie (DzU nr 75, poz. 690 z 2002 r. ze zm.) z późniejszymi zmianami oraz norma PN-92/B-01706/Az1:1999 Instalacje wodociągowe. Wymagania w projektowaniu. Warto również zapoznać się z wytycznymi Wymagań technicznych Corti Instal (ITB) – Zabezpieczenie wody przed wtórnym zanieczyszczeniem.

Dla nowo projektowanych instalacji wodociągowych szczegółowe wymagania dotyczą głównie:

*  podgrzewaczy wody ciepłej,

*  zasobników cwu,

*  materiałów instalacyjnych,

*  instalacji,

*  armatury.

W przypadku istniejących eksploatowanych instalacji ciepłej wody środki techniczne umożliwiające zabezpieczenie ich przed ryzykiem skażenia bakteriami Legionella obejmują obszary działań:

*  badania i ocena stopnia zakażenia bakteriami Legionella, np. możliwości skażenia urządzeń do podgrzewania wody ciepłej i instalacji,

*  przywracania zdatności zakażonych systemów instalacyjnych,

*  eksploatowania, obsługi i dozorowania odkażonych systemów instalacyjnych.

Podgrzewacz ciepłej wody użytkowej

Miejscowe przepływowe podgrzewacze wody ciepłej o objętości do 3 dm3 mogą być stosowane bez dodatkowych środków zapobiegających wzrostowi bakterii Legionella. Wypływ ciepłej wody z podgrzewacza musi umożliwiać utrzymanie przepisowej temperatury min. 60°C. Ponadto sterowanie pracą podgrzewania powinno zapewniać podgrzew całkowitej objętości  podgrzewacza przynajmniej raz na dzień do temperatury 60°C.

Instalacja

Paragraf  120 ust. 2 rozporządzenia ministra infrastruktury mówi, że: „instalacja ciepłej wody powinna zapewnić uzyskanie w punktach czerpalnych temperatury wody nie niższej niż 55°C i nie wyższej niż 60°C oraz umożliwić okresowe jej podniesienie do nie niższej niż 70°C”.

Bakterie Legionella w temperaturach wyższych niż 60°C nie tylko się nie namnażają, ale szybko giną. Przeciwdziałanie zagrożeniom infekcyjnym spowodowanym przez te bakterie wymaga przestrzegania określonych zasad postępowania zarówno w okresie projektowania i doboru urządzeń, jak również przy ich eksploatacji.

Z uwagi na ryzyko pojawienia się w trakcie eksploatacji instalacji tych bakterii należy przede wszystkim zapewnić optymalne wartości temperatury pracy  instalacji. Oznacza to, że przewody instalacji wody zimnej należy chronić przed podgrzewaniem, a przewody instalacji wody cieplej należy tak projektować, aby temperatura wody nie spadła poniżej 55°C. W przypadku występowania w instalacji wodociągowej niewykorzystywanych przewodów powinny być one opróżnione z wody i zamknięte.

W budynkach wielorodzinnych stosuje się często instalacje cyrkulacji cwu. Podstawowym warunkiem ich prawidłowej pracy jest ich właściwe zrównoważenie hydrauliczne, tak aby temperatura wody w każdym punkcie nie obniżyła się poniżej 5°C w stosunku do temperatury wody wypływającej z podgrzewacza. Równoważenie hydrauliczne powinno być uzyskiwane za pomocą termostatycznych regulatorów przepływu cyrkulacyjnego. W ten sposób uwzględnione są rzeczywiste straty ciepła przewodów, zależnie od stopnia ich zaizolowania i temperatury otoczenia, ale również uwzględnione są zmieniające się rozbiory wody. W efekcie straty ciepła są ograniczone, zapewniony możliwie najszybszy dostęp do ciepłej wody, ale także zmniejszone ryzyko pojawienia się bakterii.

Dezynfekcja termiczna

Dezynfekcja termiczna powinna obejmować cały układ instalacji wraz ze wszystkimi punktami poboru wody. Przy stosowaniu temperatury powyżej 70°C komórki bakterii Legionella są niszczone w czasie kilku minut. W podgrzewaczach ciepłej wody należy także podnosić temperaturę powyżej 70°C. Każdy punkt poboru wody w instalacji powinien być dezynfekowany przy pełnym otwartym wylocie przynajmniej przez 3 minuty przy temperaturze powyżej 70°C. Do uzyskania dezynfekcji termicznej instalacji należy mierzyć czas i temperaturę u podstawy każdego pionu cyrkulacyjnego,

W każdym punkcie poboru należy sprawdzić temperaturę wypływającej wody.

Dezynfekcja chemiczna

Dodatkowe działania związane z dezynfekcją środkami chemicznymi muszą być prowadzone zgodnie z zarządzeniami dotyczącymi wymagań stawianych wodzie pitnej. Według obecnego stanu wiedzy, przy zastosowaniu dezynfekcji chemicznej bakterie Legionella nie są usuwane w wystarczającym stopniu. Wymagane jest stosowanie dodatkowych dezynfekujących chemikaliów o wysokim stężeniu (np. podchloryn sodu w stężeniu średnio 10 mg/dm3 wolnego chloru na punkt czerpalny). Środek chemiczny powinien dotrzeć do wszystkich odcinków instalacji, co przeprowadza się poprzez krótkie otwarcia każdego punktu poboru wody. Czas kontaktu określa się od jednej do dwóch godzin.

W celu monitorowania stanu instalacji wodnych i wentylacyjnych należy przeprowadzać systematyczne badania, polegające na wykrywaniu bakterii z rodzaju Legionella. Najpowszechniej obecnie stosowane metody, to metody hodowlane, chociaż coraz częściej w badaniach rutynowych znajduje zastosowanie metoda PCR.

Jarosław Czapliński

doradca energetyczny